Eşler boşanma kararında ve boşanmanın sonuçlarında uzlaşıyorsa, süreç anlaşmalı boşanma yoluyla çok daha kısa sürede tamamlanabilir. Ancak hızlı sonuçlanması, sürecin basit olduğu anlamına gelmez: imzalanan protokol, boşanmadan sonraki yılları da düzenleyen bağlayıcı bir belgedir.
Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın kanuni şartlarını, protokolde mutlaka yer alması gereken konuları ve sürecin adımlarını ele alıyoruz. Boşanma ve aile hukukuna ilişkin genel bilgi için aile hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenir. Bu yolla boşanabilmek için aşağıdaki koşulların birlikte bulunması gerekir:
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması
- Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi
- Hâkimin, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi
- Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin hâkimce uygun bulunması
Bu koşullardan biri eksikse dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz. Dava, genel hükümlere göre çekişmeli olarak görülmeye devam edebilir.
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki farklar
Anlaşmalı boşanmanın en önemli farkı, boşanma sebebinin ispat edilmesine gerek olmamasıdır. Çekişmeli davada ise boşanma sebebi ve kusur, tanık ve belgelerle ortaya konur. Aşağıdaki tablo iki yolu karşılaştırır:
| Konu | Anlaşmalı boşanma | Çekişmeli boşanma |
|---|---|---|
| Evlilik süresi | En az bir yıl | Süre şartı yok |
| İspat | Gerekmez; eşlerin beyanı yeterli | Boşanma sebebi ve kusur ispatlanır |
| Tanık | Dinlenmez | Genellikle dinlenir |
| Sonuçlar | Eşlerin protokolüyle belirlenir | Hâkimin kararıyla belirlenir |
| Duruşma | Çoğunlukla tek duruşma | Birden fazla duruşma |
Çekişmeli bir dava sürerken eşler uzlaşırsa, kanuni şartlar varsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir. Bu, uzun bir yargılamayı kısa sürede sonuçlandırmanın yaygın bir yoludur.
Boşanma protokolünde neler yer almalı?
Protokol, eşlerin boşanmanın tüm sonuçları üzerinde vardığı anlaşmayı gösteren yazılı metindir. Eksik veya belirsiz bir protokol, boşanmadan sonra yeni davalara yol açabilir. Protokolde en az şu başlıklar açıkça düzenlenmelidir:
- Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi ebeveyne bırakılacağı
- Kişisel ilişki: Diğer ebeveynin çocukla hangi gün ve saatlerde, bayramlarda ve yaz tatilinde görüşeceği
- İştirak nafakası: Çocuk için ödenecek tutar, ödeme günü ve yıllık artış esası
- Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmediği, edildiyse tutarı
- Maddi ve manevi tazminat: Talep edilip edilmediği
- Mal paylaşımı: Taşınmazlar, araçlar, ev eşyaları, banka hesapları ve ortak borçlar
- Yargılama giderleri: Masrafların ve vekâlet ücretinin kimde kalacağı
“Çocuk uygun zamanlarda görülecektir” gibi genel bir ifade, ileride uygulanması zor bir düzenlemedir. Günler, saatler ve teslim yeri açıkça yazılmalıdır. Mal paylaşımı protokolde açıkça düzenlenmezse, mal rejiminin tasfiyesi ayrıca dava konusu olabilir.
Anlaşmalı boşanmada velayet ve nafaka nasıl düzenlenir?
Velayet ve kişisel ilişki konusunda eşlerin anlaşması tek başına yeterli değildir; hâkim, düzenlemenin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığını denetler. Çocuğun yaşı, okul düzeni ve ebeveynlerin yaşadığı şehirler, kişisel ilişki takviminin gerçekçi kurulmasında belirleyicidir.
İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım içindir. Tutarın yanı sıra her yıl hangi oranda artacağının protokolde yazılması, ileride ayrıca nafaka artırım davası açma ihtiyacını azaltır. Ödemenin hangi hesaba ve ayın hangi gününe kadar yapılacağı da belirtilmelidir.
Yoksulluk nafakası ve tazminat talepleri konusunda protokolde açıkça yer alan feragat beyanları bağlayıcıdır. Bu nedenle “karşılıklı olarak hiçbir talepte bulunulmamıştır” gibi geniş ifadelerin sonuçları imzadan önce iyi değerlendirilmelidir.
Aile konutu ve ortak kredi borçları nasıl düzenlenir?
Eşlerin birlikte yaşadığı konut, tapuda yalnız birinin adına kayıtlı olsa bile aile konutu niteliği taşıyabilir. Evlilik devam ederken aile konutunun satılması veya kiraya verilmesi diğer eşin açık rızasına bağlıdır ve bu durum tapu kaydına şerh edilebilir (TMK m.194). Protokolde konutun kime kalacağı, devir tarihi ve tapudaki şerhin kaldırılması açıkça yazılmalıdır.
Ortak kredi ve kart borçlarında dikkat edilmesi gereken nokta, protokolün yalnız eşler arasındaki iç ilişkiyi düzenlemesidir. Bankaya karşı borçlu kimse, protokolde aksi yazsa da banka borcu o kişiden isteyebilir. Bu nedenle borcun kimin tarafından ödeneceği ve ödenmezse ne olacağı protokolde ayrıca güvenceye bağlanmalıdır. Tapu devirleri ve taşınmazlara ilişkin sorular için gayrimenkul hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanma için hangi belgeler gerekir?
Dava açılırken ve duruşmada genellikle şu belgeler hazır bulundurulur:
- Eşlerin kimlik belgeleri
- Nüfus kayıt örneği (e-Devlet üzerinden alınabilir)
- Her sayfası eşlerce imzalanmış boşanma protokolü
- Dava dilekçesi ve varsa avukatlık vekâletnamesi
- Mal paylaşımı yapılacaksa tapu kayıtları, araç ruhsatları ve banka bilgileri
Anlaşmalı boşanma süreci adım adım nasıl işler?
Süreç genellikle aşağıdaki sırayla ilerler:
- Ön görüşme ve belgeler: Nüfus kayıt örneği, varsa tapu ve araç ruhsatı ile gelir durumunu gösteren belgeler toplanır.
- Protokolün hazırlanması: Eşlerin talepleri metne dönüştürülür ve her iki eş tarafından imzalanır.
- Davanın açılması: Dilekçe ve protokol yetkili aile mahkemesine sunulur. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168).
- Duruşma: Mahkeme duruşma günü verir; eşler hâkim tarafından dinlenir.
- Karar ve kesinleşme: Gerekçeli karar yazılır, taraflara tebliğ edilir ve kanun yolu süresinin geçmesiyle kesinleşir.
- Nüfus kaydı: Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayda işlenir.
Anlaşmalı boşanmanın masrafları nelerdir?
Anlaşmalı boşanma davasında başlıca masraf kalemleri; başvuru ve karar harçları, gider avansı (tebligat ve dosya giderleri) ile avukatla çalışılıyorsa avukatlık ücretidir. Harç tutarları her yıl yeniden belirlendiği için güncel tutar dava açılırken hesaplanır.
Avukatlık ücreti, yazılı avukatlık sözleşmesiyle belirlenir ve Türkiye Barolar Birliği’nin Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ndeki tutarın altında olamaz. Yargılama giderlerinin hangi eş üzerinde kalacağı da protokolde düzenlenebilir.
Duruşmada ne olur?
Anlaşmalı boşanma duruşması çoğunlukla kısa sürer. Hâkim eşleri dinler, boşanma iradelerinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını sorar ve protokolü inceler.
Hâkim, çocukların veya taraflardan birinin menfaatine aykırı gördüğü bir hüküm varsa değişiklik önerebilir. Taraflar önerilen değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir; kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma şartı gerçekleşmemiş olur.
Boşanma kararı ne zaman kesinleşir?
Karar, tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi içinde kanun yoluna başvurulmazsa kesinleşir (HMK m.345). Taraflar duruşmada kanun yoluna başvurmayacaklarını beyan ederse karar daha erken kesinleşebilir.
Boşanmanın hukuki sonuçları, örneğin yeniden evlenme hakkı veya soyadı değişikliği, kararın kesinleşmesiyle doğar. Bu nedenle kesinleşme şerhinin alındığından emin olunmalıdır.
Boşanma kesinleştikten sonra neler değişir?
Kesinleşen boşanma kararıyla birlikte aşağıdaki sonuçlar doğar:
- Soyadı: Boşanan kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve kocasına zarar vermeyeceğini ispatlarsa, hâkim bu soyadını kullanmasına izin verebilir (TMK m.173).
- Bekleme süresi: Kadın, evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün geçmeden yeniden evlenemez; gebe olmadığı belgelenirse bu süre mahkemece kaldırılabilir (TMK m.132).
- Nafaka ve velayet: Protokoldeki nafaka ve kişisel ilişki hükümleri bağlayıcı hale gelir. Ödenmeyen nafaka için icra takibi yapılabilir.
- Mal paylaşımı: Protokolde kararlaştırılan devirler, tapu ve trafik tescil işlemleriyle tamamlanır.
Koşullar zamanla değişirse nafakanın artırılması veya azaltılması ya da velayetin değiştirilmesi için yeniden dava açılabilir.
Hangi durumlarda çekişmeli boşanmaya geçilir?
Aşağıdaki hallerde boşanma anlaşmalı yolla sonuçlanamaz:
- Evlilik bir yılı doldurmamışsa
- Eşlerden biri duruşmada anlaşmadan vazgeçerse
- Hâkim protokolü uygun bulmaz ve taraflar önerilen değişiklikleri kabul etmezse
Bu durumda dava, tanık ve delillerin incelendiği çekişmeli boşanma davası olarak devam edebilir.
Protokolü imzalamadan önce
Anlaşmalı boşanmada asıl iş, duruşmadan önce yapılır. Velayet, nafaka ve mal paylaşımı hükümlerinin açık, uygulanabilir ve tarafların gerçek iradesine uygun yazılması, boşanmadan sonra doğabilecek uyuşmazlıkları en baştan önler. Protokol hakkında değerlendirme almak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
