Kısa dönem ikamet izni; vize veya vize muafiyeti süresi dolmadan e-ikamet sistemi üzerinden çevrimiçi başvuru yapılarak, randevu gününde belgelerin İl Göç İdaresi Müdürlüğüne teslim edilmesi ve harçların ödenmesiyle alınır. Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur (YUKK m.19).
Bu yazıda kısa dönem ikamet izninin hangi hallerde verildiğini, şartlarını, başvuru adımlarını, sürelerini ve ret halinde başvurulabilecek yolları ele alıyoruz. Çalışma izni, vatandaşlık ve sınır dışı etme gibi diğer konular için yabancılar hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Kısa dönem ikamet izni nedir, diğer türlerden farkı ne?
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), ikamet izinlerini kalış amacına göre ayırır (YUKK m.30); uygulamaya ilişkin ayrıntılar Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te (Uygulama Yönetmeliği) yer alır. Kısa dönem ikamet izni, belirli bir amaçla ve sınırlı süre için kalacaklara verilir. Aile, öğrenim veya çalışma gibi özel bir kalış nedeni varsa o amaca uygun izne başvurulur.
| İzin türü | Kimler için | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kısa dönem ikamet izni | Turizm, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, tedavi gibi amaçlarla kalacaklar | Kanunda en fazla 2 yıl; uygulamada çoğunlukla 1 yıl | YUKK m.31–33; Uyg. Yön. m.28/1 |
| Aile ikamet izni | Türk vatandaşının veya ikamet izinli yabancının yabancı eşi ve çocukları | Her defasında en fazla 3 yıl; destekleyicinin izin süresini aşamaz | YUKK m.34–37 |
| Öğrenci ikamet izni | Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecekler | Öğrenim süresine bağlı | YUKK m.38–41 |
| Uzun dönem ikamet izni | Kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalmış olanlar | Süresiz | YUKK m.42–45 |
| Çalışma izni | Türkiye’de çalışacak yabancılar | Geçerli olduğu sürece ikamet izni sayılır | YUKK m.27 |
Kısa dönem ikamet izni hangi hallerde verilir?
Kısa dönem ikamet izni şu hallerde verilebilir (YUKK m.31/1):
- Bilimsel araştırma amacıyla gelecekler
- Türkiye’de taşınmaz malı bulunanlar
- Ticari bağlantı veya iş kuracaklar
- Hizmet içi eğitim programlarına katılacaklar
- Anlaşmalar veya öğrenci değişim programları kapsamında eğitim için gelecekler
- Turizm amaçlı kalacaklar
- Kamu sağlığına tehdit oluşturan bir hastalık taşımamak kaydıyla tedavi görecekler
- Adli veya idari makamların talebi ya da kararı üzerine Türkiye’de kalması gerekenler
- Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçenler
- Türkçe öğrenme kurslarına ya da kamu kurumları aracılığıyla eğitim, araştırma ve staja katılacaklar
- Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayıp mezuniyetten itibaren altı ay içinde başvuranlar
- Cumhurbaşkanınca belirlenen kapsam ve tutarda yatırım yapacaklar ile aileleri
- KKTC vatandaşları
Kısa dönem ikamet izni her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilebilir; yatırım yapanlar ve KKTC vatandaşları için bu sınır beş yıldır (YUKK m.31/2, m.31/5). Uygulama Yönetmeliği ise izni her defasında en fazla birer yıllık sürelerle verileceğini öngörür (m.28/1); uygulamada izin çoğunlukla bir yıllık verilmektedir.
Taşınmaz sahipliği: Bu gerekçeyle yapılan başvurularda taşınmazın konut olması ve bu amaçla kullanılması gerekir (Uygulama Yönetmeliği m.28/3). Kasım 2024’te Kanuna eklenen hükümle, izne esas olacak taşınmazın niteliği ve değerini belirleme yetkisi İçişleri Bakanlığına verilmiştir (YUKK m.31/6). Göç İdaresinin Mart 2025 tarihli belge listesinde, konutun edinim tarihindeki değerinin en az 200 bin ABD doları karşılığı Türk lirası olması ve konutun kira gibi gelir getirici amaçlarla kullanılmaması aranmaktadır. Bu eşik değişebileceğinden başvurudan önce güncel listeyi kontrol edin. Taşınmaz ediniminin kendisine ilişkin konular için gayrimenkul hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Kısa dönem ikamet izninin şartları nelerdir?
Kanunda sayılan şartlar şunlardır (YUKK m.32):
- Kanunda sayılan kalış gerekçelerinden birini ileri sürmek ve buna ilişkin bilgi ve belgeleri sunmak
- Türkiye’ye girişine izin verilmeyecek yabancılardan olmamak (YUKK m.7)
- Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmak
- İstenirse ülkesinden alınmış adli sicil kaydını sunmak
- Türkiye’de kalacağı adres bilgilerini vermek
Bunlara ek olarak Uygulama Yönetmeliği, talep edilen süreyi kapsayan geçerli sağlık sigortası ile kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkân arar (Uygulama Yönetmeliği m.22/6, m.22/13). Maddi imkân bakımından kural olarak yabancının beyanı esas alınır; beyan ikna edici bulunmazsa belge istenir ve yeterlilik asgari ücrete endeksli ölçütlerle değerlendirilir. Turizm amaçlı başvurularda daha yüksek bir gelir ölçütü uygulanabildiğinden, başvuru türünüze ait güncel belge listesine bakın.
Hangi belgeler gerekir?
Göç İdaresinin e-ikamet sisteminde yayımladığı listeye göre ortak belgeler şunlardır:
- İmzalı ikamet izni başvuru formu
- Pasaportun kimlik sayfası ile varsa vize sayfasının fotokopisi
- Son altı ay içinde çekilmiş iki adet biyometrik fotoğraf
- İkamet izni harcı ve kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuzlar
- Talep edilen süreyi kapsayan sağlık sigortası
- Yeterli ve düzenli maddi imkâna ilişkin belge veya beyan
- Adres ve kalınacak yere ilişkin belgeler: tapu, noter onaylı kira sözleşmesi, otel kaydı veya yanında kalınan kişinin noter onaylı taahhüdü
Kalış amacına göre ek belgeler de istenir; örneğin taşınmaz için tapu ve numarataj belgesi, turizm için seyahat planı. Yurt dışından alınan belgelerde kural olarak apostil şerhi ve noter onaylı Türkçe tercüme aranır.
Başvuru adım adım nasıl yapılır?
Kanuna göre ikamet izni başvurusu kural olarak yabancının ülkesindeki Türk konsolosluğuna yapılır (YUKK m.21). Kanunda sayılan istisnai hallerde ve uygulamada, Türkiye’de bulunan yabancılar başvurularını valiliklere, yani İl Göç İdaresi Müdürlüklerine yapar (YUKK m.22; Uygulama Yönetmeliği m.21/2). Türkiye içinden başvuru şu adımlarla ilerler:
- Çevrimiçi başvuru: e-ikamet sisteminde başvuru formu doldurulur ve randevu tarihi alınır. Göç İdaresine göre randevu ücretsizdir; ücret isteyen aracılara itibar edilmemelidir.
- Harçların ödenmesi: 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca ikamet izni harcı ve 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu uyarınca kart bedeli ödenir (Uygulama Yönetmeliği m.23/1-c). Vize muafiyetiyle gelip ilk kez başvuranlardan, muaf tutulan ülke vatandaşları dışında, ayrıca tek giriş vize harcı istenir; bazı ülke vatandaşları ikamet izni harcından muaftır. Tutarlar dönemsel olarak güncellendiğinden güncel tutarı Göç İdaresinin resmî kanallarından kontrol edin.
- Belge teslimi: Randevu günü belgeler İl Göç İdaresi Müdürlüğüne eksiksiz teslim edilir. Eksik belge bildirilirse otuz gün içinde tamamlanmalıdır; aksi halde başvuru işlemden kaldırılır (Uygulama Yönetmeliği m.22/1).
- Müracaat belgesi: Başvurusunu tamamlayana ikamet izni müracaat belgesi verilir; bu belge başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalma hakkı sağlar (Uygulama Yönetmeliği m.21/8–9).
- Değerlendirme: Başvuru en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır (YUKK m.21/5).
- Kartın teslimi: Olumlu sonuçlanan başvurularda ikamet izni kartı, uygulamada başvuruda bildirilen adrese PTT aracılığıyla gönderilir. Bu nedenle adres ve telefon bilgilerinin doğru verilmesi önemlidir.
- Adres kaydı: Ülke içinden izin alan yabancı, izin belgesinin teslim tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydını yaptırmalıdır (Uygulama Yönetmeliği m.22/12).
Hangi sürelere dikkat edilmeli?
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Türkiye içinden ilk başvuru | Vize veya vize muafiyeti süresi dolmadan | Uygulama Yönetmeliği m.21/2 |
| Eksik belgenin tamamlanması | Bildirimden itibaren 30 gün | Uygulama Yönetmeliği m.22/1 |
| Başvurunun sonuçlandırılması | En geç 90 gün | YUKK m.21/5 |
| Adres kaydı | 20 iş günü | Uygulama Yönetmeliği m.22/12 |
| Uzatma başvurusu | Bitişe 60 gün kala başlar, süre dolmadan yapılır | YUKK m.24/2 |
| Ret veya uzatmama sonrası kalış | En fazla 10 gün | Uygulama Yönetmeliği m.22/11 |
| İdare mahkemesinde dava | Tebliğden itibaren 60 gün | İYUK m.7 |
Uzatma başvurusu ne zaman yapılır?
Uzatma başvurusu, ikamet izninin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre bitmeden yapılır. Başvuranlara harca tabi olmayan bir belge verilir; yabancı, izin süresi dolmuş olsa bile karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de kalabilir (YUKK m.24/2).
Uzatmada iki husus önemlidir. Birincisi, zorunlu kamu hizmeti, görev, eğitim veya sağlık nedenleri dışında son bir yıl içinde toplam yüz yirmi günden fazla yurt dışında kalınması iznin iptali ve uzatılmaması sebebidir (Uygulama Yönetmeliği m.29/1-c). İkincisi, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının anlaşılması da aynı sonucu doğurur (YUKK m.33/1-b).
Uygulamadaki kısıtlamalar: kapalı mahalleler ve turizm amaçlı başvurular
İkamete kapalı mahalleler: İçişleri Bakanlığı, 1 Temmuz 2022’den itibaren yabancı nüfus oranının yüzde 20’yi aştığı mahallelerin yeni ikamet izni işlemlerine kapatıldığını açıklamıştı; açıklamaya göre kapsamdaki mahalle sayısı yaklaşık 1.200’dü. Liste zaman içinde güncellenebilir. Ev kiralamadan veya satın almadan önce adresin ikamet iznine açık olup olmadığını kontrol edin.
Turizm amaçlı başvurular: Göç İdaresi, 2 Aralık 2019 tarihli duyurusuyla, turizm gerekçesiyle toplamda bir yıl veya daha uzun izin almış yabancıların yeni bir kalış gerekçesi sunmadıkça turizm amaçlı başvuru ve uzatma taleplerinin 1 Ocak 2020’den itibaren uygun görülmeyeceğini açıklamıştı. Bu uygulama Covid-19 salgını nedeniyle 8 Eylül 2020’den itibaren askıya alınmıştır. Turizm amaçlı başvurularda seyahat planına ilişkin beyan değerlendirilir ve bilgi veya belge istenebilir (Uygulama Yönetmeliği m.28/7).
Bu tür idari uygulamalar sık değişebilir. Başvuru öncesinde Göç İdaresinin ve ilgili İl Göç İdaresi Müdürlüğünün güncel duyurusunu kontrol edin.
Başvuru reddedilirse ya da izin iptal edilirse ne olur?
Ret, uzatmama ve iptal kararları yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; tebligatta karara karşı başvuru yollarının da gösterilmesi gerekir (YUKK m.25/2). Ret veya uzatmama halinde verilen belge yalnızca on güne kadar kalma imkânı tanır (Uygulama Yönetmeliği m.22/11). Uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde Türkiye’den çıkmayan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-j).
Kısa dönem ikamet iznine ilişkin kararlar için özel bir dava süresi öngörülmediğinden, genel kurala göre kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Dava açmadan önce, aynı süre içinde kararın kaldırılması için idareye başvurmak da mümkündür; bu başvuru dava süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.11). Kasım 2024’te yapılan değişiklikle, kısa dönem ikamet izni başvurusunun reddi veya iznin iptali kararlarına karşı açılan davalarda duruşma yapılması mahkemenin takdirine bırakılmıştır (YUKK m.31/7).
Dava açılması, kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27/1); bu nedenle yürütmenin durdurulması talebi ayrıca değerlendirilmelidir. Sınır dışı etme kararlarında ise süre farklıdır: bu kararlara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde dava açılabilir (YUKK m.53/3).
İzinsiz kalmanın sonuçları nelerdir?
Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşan yabancılar ile ikamet izni süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal edenler hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-e, g). Aşılan süre için harç ve cezaların ödenmesi istenir (YUKK m.56/2); bu borçları ödemeyenlerin yeni ikamet izni başvuruları reddedilir (Uygulama Yönetmeliği m.22/10). Sınır dışı etme kararıyla tanınan çıkış süresinde ülkeden ayrılmayanlara ayrıca idari para cezası uygulanır (YUKK m.102/1-c).
Sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişi yasaklanır; yasağın süresi kural olarak en fazla beş yıldır (YUKK m.9/2–3). Durumu tespit edilmeden önce çıkış yapmak için valiliğe başvuran ve idari para cezalarını ödeyen yabancılara, Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla giriş yasağı konulmayabilir (YUKK m.9/4). Giriş yasağının uygulanıp uygulanmayacağı ihlalin süresine ve kişinin durumuna göre değişebilir.
Başvurudan önce
Başvuruyu vize veya muafiyet süresinin son günlerine bırakmamak, kalış amacına uygun belgeleri baştan hazırlamak ve adres bilgisini güncel tutmak, sürecin sorunsuz ilerlemesine yardımcı olur. Dosyanıza özgü değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
