Trafik kazası tazminatı almak için önce kaza tutanak ve sağlık belgeleriyle tespit edilir, ardından kusurlu aracın zorunlu trafik sigortası şirketine yazılı başvuru yapılır; şirket 15 gün içinde cevap vermez veya talebi karşılamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na ya da mahkemeye gidilebilir (KTK m.97). Manevi tazminat ise zorunlu trafik sigortasından değil, sürücü ve işletenden istenir.
Bu yazıda kazadan sonraki ilk adımları, sigortaya başvuruyu, Güvence Hesabı’nı, tahkim ile mahkeme yolunun farklarını, tazminat kalemlerini, zamanaşımı sürelerini ve görevli mahkemeyi ele alıyoruz. Maddi ve manevi tazminatın genel esasları için tazminat hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Kazadan sonra ilk adımlar nelerdir?
Kaza yerinde atılan adımlar, sonraki tüm sürecin delillerini oluşturur:
- Yalnız maddi hasar varsa: Taraflar anlaşırsa kolluğu beklemeden kaza tespit tutanağını birlikte doldurup imzalayarak olay yerinden ayrılabilir (KTK m.81). Tutanakta kaza krokisi, plakalar, sürücü belgeleri ve sigorta poliçe bilgileri eksiksiz yer almalıdır.
- Ölüm veya yaralanma varsa: Polis veya jandarma çağrılır, tutanak kolluk tarafından düzenlenir ve olay soruşturmaya konu olur. Zabıtanın izni olmadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüye, 2026’da değiştirilen KTK m.81 uyarınca idari para cezası, ölümlü veya yaralanmalı kazalarda ayrıca hapis cezası uygulanır (7574 s.K.).
- Delilleri koruyun: Araçların konumunu, hasarı ve yolu fotoğraflayın; tanıkların iletişim bilgilerini ve yakındaki kamera kayıtlarının yerini not edin.
- Sağlık kayıtları: Acil servis kayıtları, epikriz, tahlil ve raporlar saklanmalıdır. Trafik kazası nedeniyle verilen sağlık hizmetlerinin bedeli, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın SGK tarafından karşılanır (KTK m.98).
Başvuruda genellikle şu belgeler istenir: kaza tespit tutanağı veya kolluk tutanağı, sürücü belgesi ve ruhsat, hasar fotoğrafları, ekspertiz raporu veya onarım faturası, yaralanmada sağlık ve maluliyet raporları, ölümde nüfus kayıtları ve mirasçılık belgesi ile destek görülen kişinin gelirine ilişkin belgeler.
Sigorta şirketine başvuru neden zorunludur?
Araç işletenlerinin, kazada üçüncü kişilere verdikleri zarar için zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) yaptırması zorunludur (KTK m.91). Zarar gören, bu sigortanın sınırları içinde talebini doğrudan sigorta şirketine yöneltebilir; ancak dava açmadan veya tahkime gitmeden önce şirkete yazılı başvuru yapması gerekir (KTK m.97).
- Şirket, başvuru tarihinden itibaren 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurabilir.
- Sigortacı, Genel Şartlarda sayılan belgelerin iletildiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde teminat sınırları içindeki tutarı ödemekle yükümlüdür (KTK m.99).
- Yargıtay’a göre trafik sigortacısına karşı açılan davalarda dava şartı, KTK m.97’deki başvurudur; bu davalar ayrıca zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi değildir (Yargıtay 4. HD, 08.05.2024, 2023/12689 E., 2024/4378 K.).
Sigortacının sorumluluğu, kaza tarihinde geçerli poliçe limitleriyle sınırlıdır. Limiti aşan zarar için kusurlu sürücü ile aracın işleteni sorumludur; birden fazla kişi sorumluysa zarar görene karşı müteselsilen sorumlu olurlar (KTK m.85, m.88).
Karşı araç sigortasızsa veya kaçtıysa ne olur?
Bu durumda Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdindeki Güvence Hesabı devreye girer (5684 s. Sigortacılık K. m.14). Hesap, kaza tarihindeki zorunlu sigorta teminat limitleri içinde şu zararları karşılar:
- Kimliği tespit edilemeyen araçların neden olduğu bedensel zararlar
- Sigortasız araçların neden olduğu bedensel zararlar
- Çalınmış veya gasbedilmiş bir aracın karıştığı ve işletenin sorumlu olmadığı kazalarda bedensel zararlar
- Sigorta şirketinin iflası veya ruhsatlarının iptali halinde şirketin ödemesi gereken maddi ve bedensel zararlar
Bedensel zarar; ölüm ve yaralanmadan doğan zararları ifade eder. Sigortasız veya kimliği tespit edilemeyen araç vakalarında araç hasarı Güvence Hesabı’ndan karşılanmaz; sigortasız araçta bu zarar sürücü ve işletenden istenir. Hesaba başvuru Güvence Hesabı’nın internet sitesi üzerinden de yapılabilir ve Hesapla uyuşmazlık halinde de Sigorta Tahkim Komisyonu’na gidilebilir (5684 s.K. m.30/1).
Sigorta Tahkim Komisyonu mu, mahkeme mi?
Sigorta şirketi veya Güvence Hesabı ile uyuşmazlıkta iki yol vardır. Seçim, kime karşı ne talep edildiğine göre yapılır:
| Sigorta Tahkim Komisyonu | Mahkeme | |
|---|---|---|
| Kime karşı | Yalnız sigorta şirketi veya Güvence Hesabı | Sigortacı, sürücü ve işleten birlikte dava edilebilir |
| Ön şart | Sigortacıya başvuru; talebin reddi, eksik karşılanması veya süresinde cevap verilmemesi (5684 s.K. m.30/13) | Sigortacıya karşı talepler için KTK m.97 başvurusu |
| Manevi tazminat | İstenemez; trafik sigortası kapsamı dışında | Sürücü ve işletenden istenebilir |
| Karar süresi | Hakem, görevlendirmeden itibaren 4 ay içinde karar verir (m.30/16) | Kanuni bir süre yoktur; bilirkişi incelemesine göre uzayabilir |
| Karara karşı yol | Parasal sınırın altında kesin; üzerinde 10 gün içinde itiraz; yüksek tutarlarda itiraz kararına temyiz (m.30/12) | Genel kurallara göre istinaf ve temyiz |
| Vekâlet ücreti riski | Reddedilen kısım için tarifedeki ücretin beşte biri (m.30/17) | Tarifedeki tam ücret |
Uyuşmazlık mahkemeye taşınmışsa aynı konuda Komisyona başvurulamaz (m.30/14). İtiraz süresi hakem kararının Komisyonca bildiriminden itibaren işler; itiraz üzerine kararın icrası durur ve itiraz hakem heyeti, iş kendisine geldikten sonra iki ay içinde karar verir. Kesinlik, itiraz ve temyiz için öngörülen parasal sınırlar her yıl güncellendiğinden, başvuru öncesinde Komisyonun güncel duyurusunu kontrol edin. Başvuru için ayrıca bir başvuru ücreti ödenir.
Hangi tazminat kalemleri istenebilir?
| Kalem | Kimden istenir | Dayanak |
|---|---|---|
| Araç hasarı (onarım bedeli) | Trafik sigortacısı (limit içinde), sürücü ve işleten | KTK m.85, m.91 |
| Araçtaki değer kaybı | Trafik sigortacısı (limit içinde), sürücü ve işleten | KTK m.90, m.92 |
| Tedavi giderleri | Kural olarak SGK karşılar; SGK'nın karşılamadığı giderler ile bakıcı gideri ayrıca talep konusu yapılabilir | KTK m.98 |
| Sürekli sakatlık (maluliyet) | Trafik sigortacısı (limit içinde), sürücü ve işleten | TBK m.54 |
| Destekten yoksun kalma | Trafik sigortacısı (limit içinde), sürücü ve işleten | TBK m.53 |
| Manevi tazminat | Yalnız sürücü ve işleten | TBK m.56, KTK m.92 |
| Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması gibi dolaylı zararlar | Sürücü ve işleten; trafik sigortası kapsamı dışında | KTK m.92 |
Değer kaybı: Anayasa Mahkemesi, trafik sigortası tazminatlarında Genel Şartlara yapılan atfı 2020’de iptal etmiştir (AYM, 17.07.2020, E.2019/40, K.2020/40). Yargıtay uygulamasında değer kaybı; aracın kazadan önceki hasarsız ikinci el piyasa değeri ile onarıldıktan sonraki piyasa değeri arasındaki fark esas alınarak, aracın yaşı, kilometresi ve hasarın niteliği gözetilerek bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Hasar nedeniyle trafikten çekilmiş veya hurdaya çıkarılmış araçların değer kaybı trafik sigortası kapsamı dışındadır (KTK m.92).
Bedensel zararlar: Kanun bedensel zararları tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılması olarak sayar (TBK m.54). Sürekli sakatlıkta maluliyet oranı yetkili bir hastanenin sağlık kurulu raporuyla belirlenir; tazminat, bu oran, yaş ve gelir verileri üzerinden aktüerya bilirkişisince hesaplanır. Ölüm halinde cenaze giderleri ve ölenin desteğinden yoksun kalan yakınların kayıpları istenebilir (TBK m.53).
Manevi tazminat: Hâkim, bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye ve ağır bedensel zarar veya ölüm halinde yakınlarına uygun bir miktar manevi tazminat ödenmesine karar verebilir (TBK m.56). Manevi tazminat talepleri trafik sigortasının kapsamı dışında olduğundan (KTK m.92/f), bu talep mahkemede sürücü ve işletene karşı ileri sürülür.
Kusur: Zarar görenin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri sigorta kapsamı dışındadır; hâkim, zarar görenin kusuru oranında tazminattan indirim yapabilir (KTK m.92, TBK m.52). Kusur oranı tutanak, kamera kayıtları ve bilirkişi raporuyla belirlenir.
Kaza; işverenin sağladığı servis aracıyla işe gidip gelirken veya görevli olarak işyeri dışına gönderilmişken meydana gelmişse iş kazası da sayılabilir (5510 s.K. m.13). Bu durumda işverene karşı haklar da gündeme gelir; ayrıntılar için iş hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Trafik kazası tazminatında zamanaşımı ne kadardır?
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her halde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (KTK m.109). Manevi tazminat talepleri için de aynı yapıdaki genel zamanaşımı uygulanır (TBK m.72).
Kaza, ceza kanununda daha uzun dava zamanaşımı öngörülen bir suç oluşturuyorsa bu uzun süre tazminat talepleri için de geçerlidir. Örneğin taksirle öldürme suçunda dava zamanaşımı 15 yıldır (TCK m.85, m.66/1-d); yaralamalı kazalarda ise süre, taksirle yaralama suçunun somut olaydaki cezasına göre belirlenir (TCK m.89, m.66). Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacıya karşı kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır (KTK m.109).
Ankara’da dava hangi mahkemede açılır?
Yetki: Motorlu araç kazasından doğan davalar; sigortacının şubesinin veya poliçeyi düzenleyen acentenin bulunduğu yer mahkemesinde ya da kaza yeri mahkemesinde açılabilir (KTK m.110). Haksız fiilden doğan davalar ayrıca zarar görenin yerleşim yeri mahkemesinde (HMK m.16) ve genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesinde (HMK m.6) de açılabilir. Kaza Ankara’da meydana gelmişse veya zarar gören Ankara’da oturuyorsa dava Ankara’da açılabilir.
Görev: Yargıtay uygulamasında sigorta şirketine karşı açılan davalar, Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta hükümlerine dayandığı için ticari dava sayılmakta ve asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir (TTK m.4/1-a, m.5/1). Yargıtay, desteğin yolcu olarak bulunduğu otobüs veya minibüs kazalarında taşıyıcı firma, trafik sigortacısı ve diğer sorumlulara karşı açılan destekten yoksun kalma davalarında görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olduğuna; otobüs gibi bir taşıma aracında yolcu olarak yaralanan kişinin taleplerinde ise tüketici mahkemesinin görevli olduğuna karar vermiştir (Yargıtay 4. HD, 08.07.2025, 2025/5636 E., 2025/11567 K.). Yalnız sürücü ve işletene karşı, tacir olmayan zarar görenin açtığı davalar ise kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Asliye ticaret ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisi olduğundan (TTK m.5/3), yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla zaman kaybına yol açabilir.
Kısa değerlendirme
Trafik kazası tazminatında sonucu belirleyen üç unsur; kazanın ve kusurun doğru tespiti, sigorta şirketine yapılan başvurunun eksiksiz belgelerle zamanında yapılması ve talebin doğru yola (tahkim veya mahkeme) ve doğru davalıya yöneltilmesidir. Zamanaşımı sürelerinin kaza tarihinden itibaren takip edilmesi de hak kaybını önler. Dosyanıza özgü değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
